Your browser version is outdated. We recommend that you update your browser to the latest version.

Oromia the home of Gadaa System

Ambassador Suleyman Daddafoo: Bara 1992 akkaataa EPRDF ABO dhiibee biyya baase. የቡዳ መድኃኒት በጀርመን ፍራንክፈርት:: OMN: Gaafii fi deebii Obbo Galaasaa Dilboo HD-ABO VOA: Hidhaa fi Dararaa waggaa kudhiif maatii irrra ga'e.

የድለላ ፖለቲካ የሕዝቦችን መብት ሊሸረሽርና ሊያጠፋ አይገባውም።

Posted 12/20/2018
Tsegaye Ararssa

Oromia mapOromia mapይሄ "የአስተዳደር ወሰንና የማንነት ጉዳዮች ኮሚሽን" ኢ-ሕገመንግሥታዊ በሆነ መንገድ ሕገ-መንግሥትን የማሻሻል (ወይም በከፊል የመሻር) ተግባር ስለሆነ ፍፁም ሕጋዊ ተቀባይነት አይኖረውም። ምንጩም ተለጣፊዎችን ለማስደሰት የሚደረግ፣ ይዘቱ ግን አገርንና ሕዝብን የሚጎዳ የድለላ (የ appeasement) ፖለቲካ ነው።

የክልል ወሰን የሚበጀው አሰፋፈርን፣ ቋንቋን፣ ማንነትንና የሕዝብን ፈቃድ ባገናዘበ መልኩ መሆኑን ሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 46(2) በግልፅ ያስቀመጠው ጉዳይ ነው። በዚህ ሕገ-መንግሥታዊ መስፈርት መሠረት ያልተካለሉ አካባቢዎች መኖራቸው፣ ኢሕአዴግ ከመጀመሪያው አንስቶ ሕገ-መንግሥቱን ከሥልጣኑ ማስጠበቂያነት ባሻገር ለሕዝቦች መብት ማስከበሪያነት እንዲውል አለመፈለጉን ያሳያል።

ያም ሆኖ፣ አንድ ሕዝብ የኔ ከሚለው ማንነት ተነጥሎ፣ የሌሎች ማንነት፣ አካባቢያዊ ወይም ክልላዊ መገለጫ በሆነበት አካባቢ ተካሎ ሲገኝ፣ ጥያቄውን በሕጋዊ መንገድ አቅርቦ የሚያስወስንበት፣ በመብቱም ላይ እራሱ የሚወስንበት፣ ተቋማዊ (institutional) እና ሥነ-ሥርዓታዊ (procedural) የሕግ አግባብ አለ።

ማንነቴ እንዳይገለፅና እንዳይታወቅ፣ ቋንቋዬ እንዳይነገርና እንዳያድግ፣ እራሴን በራሴ የማስተዳደር መብቴ (አንቀጽ39(3)) እንዳይጠበቅ ተደርጓል የሚል ማንኛውም ቡድን በአንቀጽ 39(2) እና በአንቀጽ 39(3) መሠረት እነዚህ መብቶቹ እንዲጠበቁለት ማድረግ ይችላል። ከዚህም ባሻገር፣ ያለፈቃዴ ወደማልፈልገውና በቋንቋ፣ በማንነት፣ በባህል፣ ወደማልዛመደው ክልል ተካልያለሁ የሚልም ወገን እንዲሁ ጥያቄውን አቅርቦ በሕዝበ-ውሳኔ የሚወስንበት የሕግና የአሰራር አግባብ አለ።

በፌደራል ደረጃ ይሄን ለማስፈፀም የሚያስችሉት ተቋማት በዋናነት የሕገ-መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ኮሚሽን እና የፌደሬሽን ምክር ቤት ናቸው። እነዚህ ተቋማት ሥራቸውን የሚያከናውኑበት አካሄድ ደግሞ በአዋጅ ቁ 250/2001 እና 251/2001 (እኤአ) በዝርዝር ተደንግጎ ይገኛል።

እንደነዚህ ዓይነት ጥያቄዎችን በክልል ደረጃ ለመመለስ የሚያስችሉ የክልል ሕገ-መንግሥታት የራሳቸው ህገ-መንግሥታዊ ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤና ተርጓሚ ኮሚሽኖች አሏቸው። በአንዳንድ ክልሎችም (ለምሳሌ በደ/ብ/ብ/ሕ ክልል) የክልሎቹ ብሔራዊ ስብጥር በሚጠይቀው መጠን የብሔረሰቦች ምክር ቤትና የምክር ቤቶቹ የአሰራር ሥነ-ሥርዓትን የሚደነግጉ አዋጆች አሉ።

በክልሎች መካከል የወሰንም ሆነ የሌላ አለመግባባትና ግጭት ሲፈጠር፣ አለመግባባቱና ግጭቱ የሚስተዳደርበት በክልል መንግሥታት መካከል ያለን ግንኙነት (intergovernmental relations) ምናስተዳድርበት አግባብ፣ በየትኛውም የፌዴራል ሥርዓት ውስጥ እንዳለው፣ አለ። ኢትዮጵያ ውስጥ ይሄን ግንኙነት በሙሉ ጊዜ ሥራነት ወስዶ የሚሰራ በመደበኛነት የተደራጀ (formal የሆነ) intergovernmental relations commission ባይኖርም የፌደሬሽን ምክር ቤት ከትርጉምና ከዳኝነት ሥራው በተጨማሪ ይሄን ሲሰራ ቆይቷል (የሥራው ጥራትና ትክክለኛነት ብዙ ሊባልለት የሚችል ቢሆንም)።

የፌደሬሽን ምክር ቤት፣ አቅሙን በሙሉ አሟጦ ለመጠቀም ባለመቻሉ (ወይም እንዳይችል በመደረጉ) ለዚሁ ተግባር ሲባል (በውስጠ-ታዋቂነት ደሞ፣ ክልሎችን ለሕወኅት ጠርንፎ ሥልጣናቸውን ለማማከል) የፌዴራል ጉዳዮች ሚኒሥቴር መቋቋሙ ይታወቃል። ይህ ሚኒሥቴር፣ ከተቋቋመበት 2001(?እኤአ) ጀምሮ፣ የግጭቶች ጉዳይ መምሪያ ሁሉ አቋቁሞ በመንግሥት ወጭ እንደሚንቀሳቀስ ይታወቃል።

ኢሕአዴግ፣ አሰራሩን ሁሉ ሕገ-መንግሥታዊ መሠረት ቢያስይዘው ኖሮ (ይልቁንም ግጭቶችን እየፈጠረ፣ እንደ ራሽን እየቆጠበና እንደአስፈላጊነቱ እየቸበቸበ ከመኖር ተቆጥቦ ቢሆን ኖሮ)፣ እነዚህ ሁሉ ተቋማት ሥራቸውን በመሥራት፣ በቀላሉ የሕዝቦችን የማንነት መብት ሊያስከብሩ፣ በቀላሉ የወሰን ላይ ሰላም ሊያሰፍኑ በቻሉ ነበር።

የዛሬው የኦሕዴድ ኢሕአዴግም ይሄንን ሕገ-መንግሥታዊ አካሄድ በመከተል ለጥያቄዎች መልስ ከመስጠት ይልቅ፣ ተለጣፊ ድርጅቶችን (ተደማሪ ነን ባይ ጎታች ሃሳብ አራማጆችን) ብቻ ለማስደሰት ሲባል የማንነትና ወሰን ኮሚሽን የሚባል ኢ-ሕገመንግሥታዊ ተቋም በማቋቋም የሕዝቦችን መብት ከበፊቱም ይበልጥ ለማጥፋት (ደጋፊዎቹ እንደሚሉት "ብሔሮችን ለመጨፍለቅ") እየተንቀሳቀሰ ይገኛል። ይሄን በማድረግ የተሸነፉት የሕወኅት ሰዎች እንኳን "ትክክል ነን" በሚል የሞራል አቅማቸውን እንዲገነቡ እያደረገ ይገኛል።

በኦሮሞ ሕዝብ ዘንድም፣ ኦሕዴድ "ለመብታችን ይቆማል፣ ለጥያቄዎቻችን መልስ ያፈላልግልን ይሆናል" የምትለዋን የተስፋ ጭላንጭል እስከናካቴው እያጠፋው ይገኛል።

Takaallaa ofitti gabaabsaa! Jabaadhaa, yaa OPDO.

Related:

በጀግኖች መሰዋዕትነት የተገኘው የኦሮሞ ነፃነት ዛሬ በመንገደኞች እና የፖላቲካ ደላላዎች እየተቀማ ነው።